Tại một số vùng nông thôn của Trung Quốc, một số phong tục lạc hậu liên quan đến việc thách cưới vẫn tiếp tục tồn tại, điều này dẫn đến tình trạng nghèo khó cho nhiều gia đình. Sự biến tướng trong các nghi lễ hôn nhân này ngày càng trở nên rõ rệt, cùng với sự mất cân bằng giới tính giữa nam và nữ đang ngày một gia tăng, tạo ra những khó khăn và thách thức không nhỏ cho cả xã hội.
Vì đâu mà tiền thách cưới cao ngất ngưởng?
Gần đây, một đoạn video ghi lại hình ảnh chú rể cãi nhau với cô dâu trong đêm tân hôn diễn ra ở huyện Yujiang, Yingtan, tỉnh Giang Tây, miền Đông, Trung Quốc gây xôn xao. Thậm chí, hai người mâu thuẫn tới mức chú rể đánh cô dâu tử vong vì 200.000 NDT (29.082 USD) quà đính hôn mà cha mẹ anh đã tiết kiệm trong 10 năm.
Thực tế thách cưới với số tiền lớn xảy ra phổ biến ở các vùng quên ở Trung Quốc, vậy lý do nào mà hiện tượng thách cưới khiến khuynh gia bại sản ở Trung Quốc vẫn còn tồn tại đến ngày nay?
Khan hiếm phụ nữ
Càng ngày thì tỷ lệ nam nữ càng mất cân bằng hơn, việc khan hiếm phụ nữ khiến đàn ông lo sợ họ không thể lấy vợ, do đó, họ sẵn sàng phải chi thật nhiều tiền để có thể có được đám cưới với người mình thương yêu.
Ví dụ như tại Shaxi, một ngôi làng ở Yujiang với hơn 1.600 người, tỷ lệ giới tính nam – nữ là là 3: 1.
Nhà tình dục học nổi tiếng của Trung Quốc, Li Yinhe nhận xét rằng tỷ lệ mất cân bằng giới tính, cộng với tác động của các phong tục xã hội và quy luật thị trường, khiến vấn đề này khó giải quyết một cách căn bản trong thời gian ngắn.
Ma Junfeng, một thẩm phán của tòa án nhân dân quận Yujiang, người đã nghiên cứu vấn đề này trong ba năm, nói với Global Times rằng các tranh chấp do giá cô dâu gây ra là nổi cộm ở Yujiang, và chủ yếu là do nền kinh tế kém phát triển và số lượng phụ nữ ra ngoài lớn đã làm trầm trọng thêm tình trạng mất cân bằng dân số giữa nam và nữ.
Theo số liệu từ National YuBureau of Statistics, năm 2018, Trung Quốc có 713,51 triệu nam và 681,87 triệu nữ, theo đó, số lượng nam nhiều hơn nữ tới 31,64 triệu người.
Theo thông tin được công bố bởi Nhật báo Gannan, một tờ báo có trụ sở tại tỉnh Giang Tây, vào tháng 2 năm nay, thu nhập khả dụng bình quân đầu người thực tế của những cư dân nông thôn nơi đây đạt mức 11.744 NDT trong năm 2018. Tuy nhiên, với mức giá phải trả cho việc cưới hỏi hiện nay khoảng 300.000 NDT, điều này đồng nghĩa với việc một cặp vợ chồng nông thôn sẽ cần có một khoảng thời gian tiết kiệm ít nhất là 15 năm để có đủ tiền tổ chức đám cưới cho con trai của họ.
Tình hình ở khu vực Tây Nam của đất nước, vốn kém phát triển hơn, lại càng nghiêm trọng hơn.
Zhao Qingjie, một giáo sư tại Đại học Khoa học Chính trị và Luật Trung Quốc, đã đưa ra nhận định trên tờ China Youth Daily vào tháng 5 rằng mức giá cô dâu hiện quá cao không chỉ là vấn đề mang tính chất kinh tế mà còn phản ánh một loạt các vấn đề khác như giáo dục, phúc lợi xã hội cũng như khoảng cách giàu nghèo trong xã hội.
Ông nhìn thấy cái gốc của giải pháp trong phát triển kinh tế nông thôn. Ông nói: Chỉ bằng cách nâng cao thu nhập của nông dân và xóa bỏ khoảng cách giữa thu nhập nông thôn và thành thị thì vấn đề này mới có thể được cải thiện trực tiếp.
Chi phí mai mối quá lớn
Mai mối vẫn là một phần thiết yếu của quá trình kết hôn ở nông thôn ở nước này. Những người mai mối được cho là một trong những lý do đằng sau thách cưới khiến khuynh gia bại sản ở Trung Quốc, vì tiền hoa hồng cho mỗi lần kết đôi thành công rất lớn. Một số người mai mối nhận tới 10% tiền sính lễ.
Họ được giao phó công việc mai mối cho các cặp đôi và điều hướng các phong tục phức tạp để hoàn tất thỏa thuận giữa hai gia đình về của hồi môn cho cô dâu và các chi tiết nghi lễ. Ý kiến của các nhà mai mối chuyên nghiệp luôn được tôn trọng. Những người mai mối thường có xu hướng là phụ nữ trung niên, những người hiểu rõ những người độc thân trong làng và đóng vai trò là trạm thu thập thông tin. Nhiều người mai mối lợi dụng sự thiếu thông tin giữa hai bên gia đình để tự ý nâng giá cô dâu nhằm thu hoa hồng cao hơn.
Đó là chưa kể đến giá trị quà đính hôn cũng không hề nhỏ, Yang Zanmei, chủ tịch liên đoàn phụ nữ ở Yujiang, cho biết giá trị quà đính hôn ở địa phương dao động từ 100.000 NDT đến 400.000 NDT, trung bình là 250.000 NDT, gần gấp đôi so với năm năm trước và tương đương với thu nhập 21 năm của một nông dân địa phương. Lấy vợ cho con trai có thể khiến gia đình mất số tiền tiết kiệm cả năm, thậm chí nhiều năm và kéo họ vào nợ nần chồng chất.
Tục thách cưới hay dở ra sao chỉ có người trong cuộc là rõ nhất. Thách cưới và tục trao của hồi môn bắt nguồn từ phong tục hôn nhân của người Trung Quốc từ lâu đời, đặc biệt là ở vùng nông thôn, như một dấu hiệu của thiện ý từ gia đình chú rể. Nhưng trước đây chỉ là một món quà tượng trưng như ga gối, phích nước, bình giữ nhiệt…
Sau này, vào những năm 80, các món quà này trở thành các thiết bị điện như TV, tủ lạnh, máy giặt. Thế nhưng ngày này, đó là những món đồ vô cùng xa xỉ. Đối với nhiều gia đình, một chiếc xe hơi và một căn hộ đã trở thành thứ phải có.
Giải pháp giúp hạ nhiệt thị trường mai mối
Vào năm 2019, chính quyền Trung Quốc đã phát đi một thông điệp rõ ràng yêu cầu hạn chế các phong tục hôn nhân không đúng đắn tại vùng nông thôn, đồng thời nhấn mạnh việc cần thiết phải xóa bỏ tình trạng “thét giá cô dâu” gây bức xúc trong xã hội. Đặc biệt, vào tháng 4, huyện Yujiang đã phối hợp với Hội Phụ nữ địa phương và Văn phòng Tư pháp để thiết lập khóa đào tạo mai mối đầu tiên. Mục tiêu của lớp học này là nhằm giảm thiểu các phong tục ép giá cô dâu, thông qua việc điều chỉnh giá trị của những người làm mai và đảm bảo rằng họ có vai trò tích cực và trách nhiệm hơn trong quá trình khởi đầu một mối quan hệ hôn nhân.
Bà Ma, với tư cách là diễn giả chính trong sự kiện này, đã có một bài phát biểu thú vị về lịch sử của những món quà hứa hôn, quá trình phát triển của chúng cũng như những tranh chấp và các vụ án hình sự mà chúng có thể dẫn đến. Những thông tin này không chỉ mang lại cái nhìn sâu sắc về các vấn đề hiện tại mà còn góp phần nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc sửa đổi các truyền thống lỗi thời.
Bà Ma nhấn mạnh rằng nếu giá cô dâu tiếp tục tăng cao không thể kiểm soát, thì cuối cùng nó sẽ gây thiệt hại cho những người mai mối, vì ngày càng ít người có thể mua được vợ và lòng tin của dân làng đối với người mai mối cũng có thể sụp đổ. Một thị trường mai mối lành mạnh là rất quan trọng đối với một cộng đồng nông thôn.
Chính quyền địa phương cũng có kế hoạch để các bà mối đăng ký và thành lập các hiệp hội để họ điều chỉnh hành động của các bà mối.
“Các đảng viên và quan chức sẽ là nhóm đầu tiên ký cam kết quà tặng hứa hôn không vượt quá 100.000 NDT”, Yi Changqing, phó trưởng phòng tổ chức của thành ủy Yujiang, nói với Global Times.
Quy ước của người mai mối ở làng Dukou, Yujiang quy định rằng người mai mối không được nhận tiền hoa hồng trên 2.000 NDT. Bàn tiệc giới hạn 20 bàn, mỗi bàn tối đa 12 người. Ngân sách cho mỗi bàn phải trong vòng 400 NDT. Mục đích chính của khóa đào tạo là giúp các bà mối hiểu đúng về thực chất của tiền thách cưới, hiểu được tác hại của việc đòi giá cô dâu cao ngất ngưởng gây ra, đồng thời hình thành đạo đức nghề nghiệp tốt và đúng đắn.